Site Recente Affaires » De Vriendenrepubliek


De Vriendenrepubliek

In het Frans klinkt het zoveel mooier: la République des Camarades. In het Nederlands: de Vriendenrepubliek. Limburg heeft het er dezer dagen weer over, na een interview met ex-burgemeester Wim Dijkstra van Sittard-Geleen. Die zei bij zijn afscheid dat de Vriendenrepubliek nog springlevend is. Dijkstra doelde op de achterkamertjes en de ondoorzichtige vriendendiensten van het Limburgse establishment.

Dijkstra verwees met zijn Vriendenrepubliek naar de gelijknamige titel van het boek dat ik in tien jaar geleden schreef. Het gaat over de verwevenheden tussen openbaar bestuur en bedrijfsleven in Limburg. Het boek volgde na drie jaar onderzoek dat collega Henk Langenberg en ik deden namens de krant De Limburger.
Drie jaar lang grossierden wij in schandalen. Met succes. Vertegenwoordigers van de zich matsende elite vielen als rijpe appelen uit de boom. In corruptieprocessen werden alle acht gedagvaarde politici en ambtenaren veroordeeld voor het aannemen van smeergeld, belastingontduiking of valsheid in geschrifte. Het was maar een deel van de oogst. Justitie had een veelvoud kunnen oppakken met meer mensen en middelen.

De veroordelingen en de artikelen toonden aan dat er iets grondig mis was. Over de oorzaken en de structuren van de Vriendenrepubliek, daarover ging mijn boek. Ik ontwaarde een politiek monocultuur (van de KVP en later het CDA), langdurige machtsposities van personen binnen politiek partijen en de excentrische ligging van vooral Zuid-Limburg binnen Nederland. Die verstrekte het bestuurlijk afwijkende gedrag, het sterke groepsgevoel en de verminderde binding met ‘Den Haag’. Daar kwamen, na de mijnsluitingen, de miljarden bij die de Limburgse bestuurders en hun bedrijfsvrienden naar eigen inzicht mochten besteden om de eigen regio op te bouwen.

Maar de belangrijkste oorzaak voor de Vriendenrepubliek was toch de Limburgse samenleving zelf: het cliëntelisme, de omgangsvormen, het intensieve informele circuit en zijn regels die buigzamer zijn dan elders in Nederland.

De verwevenheid tussen bedrijfsleven en politiek kwam mooi tot uiting in Maastricht. Bedrijven sponsorden wethouders en hun CDA in ruil voor gemeente-opdrachten die te duur werden aanbesteed. De gemeenschap betaalde de rekening. Bij dat spel hoorde ook de stichting Civitas die namens het lokale CDA donaties ophaalde bij bedrijven die voor hun opdrachten afhankelijk waren van die partij. Peter Haane, de vorige spreker, maakte tot 1994 deel uit van het bestuur van die stichting. Hij kan er ongetwijfeld pikant over vertellen, maar dat zal hij niet doen. Kenmerk van de Vriendenrepubliek is dat gezwegen wordt over de koopbare solidariteit tussen politici en ondernemers.

Had ex-burgemeester Dijkstra nu gelijk met zijn stelling dat er weinig veranderd is? Feit is dat na de corruptieaffaires maatregelen zijn genomen om de integriteit te bevorderen, zoals gedragscodes en openbare aanbestedingen. Bovendien bleken elders in Nederland de handen ook niet altijd schoon. Maar de maatregelen in Limburg waren geen garantie voor het uitblijven van nieuwe affaires. Kijk naar Roermond, waar dezer dagen overheidsdienaren en hun vrienden terechtstaan wegens corruptie. Dat is maar één affaire, toch lijkt het goed om er rekening mee te houden dat na de ophef 15 jaar geleden de Vriendenrepubliek ondergronds is gegaan. Waar vroeger innige relaties niet verstopt hoefden te worden, is dat nu wel het geval. Aangenomen moet worden dat ook in dat opzicht lessen zijn getrokken.

Wat in 15 jaar in elk geval niet is veranderd, dat is de wijze waarop de Limburgse samenleving functioneert. Het is ook niet logisch dat omgangsvormen die in generaties gegroeid zijn, zomaar veranderen. De reactie van CDA-Limburg voorzitter Theo Bovens op de woorden van ex-burgemeester Dijkstra was in dat verband verhelderend. Bovens doet de corruptieaffaires nog steeds af als incidenten. En hij vindt dat de politiek in Limburg ten onrechte bezoedeld is. Bovens is dan ook het beste bewijs dat de Vriendenrepubliek nooit is verdwenen.


Deze website is mede mogelijk gemaakt door Content People